ا فـغا نستا ن

 ا ز خا مهء علا مه ا قبا ل لاهـوری

 

     ص د وسـی  و پـنج سا ل قـبل ( 22 فـبروری1873) ،ا قــبا ل لاهـــوری دا نـشـــمند فـرهیخـته، فیلـسوف ستـرگ شـرق و شاعـر روشـنگرو ا نـقلا بی جها ن ا سـلا م در نـیم قا رهء هــند در شـهر سیا لکـوت متـولـد شد.ا و ما نـند صد ها دا نشـمند و پـژوهـشگر دیگـر هـند تحت تا ثـیر فـوق ا لعا دهء غـنا و عـظمت بی ا نتهای فـرهنگ و زبا ن دری که بیـشتر ا ز خرا سا ن با ستا ن به آ نجا نـفوذ نموده بود قرا ردا شت و غـرض ا نعکا س ا ین وا قعـیت بیشتـرین آ ثا ر خـود را به د ر د ری آ را سـته ا ست ، گـر چـند در سا لها ی ا خیـر قـرن نـزد هم تلا ش برا ی ا یجا د زبا ن ا ردو آغا ز شـده بود که ا قـبا ل هـم بعـضاً ا شـعا ر خود را به جـریده " مخـزن" ا رگا ن آ ن ا نجـمن میـفرستا د  که نها یـت مـورد تـوجه مطبوعا تـیا ن قـرا ر گـرفـت، با آ نـهم ا ز جـمله پا نـزده  د یـوا ن ا شـعا ر ا و د وا زده  آ ن به در دری مـزیـن  میـبا شـد.  ا قـبا ل خـودش در وصف ا یـن زبا ن مـیگـویـد:

گـرچه هـندی در عـذوبـت شکـر ا ست      طـرز گـفتا ر دری شـریـن تـر ا سـت

     عـشق ا قـبا ل بـزبا ن دری تا آ نجا سـت که ا ز قـول عـا لم و حکـیم مـریخی سـخن زده که گـویا  زبا ن عـلمی و فـرهـنگی آ نجا در دری میـبا شـد و میگـویـد:

         ا ین هـمه خوا ب ا ست یا ا فـسونگـری      بـرلــب مـریخــیا ن حـــرف  د ری

     ا قـبا ل در عـمق  فـرهـنگ و کلـتور خـرا سا ن  با ستا ن  کا وش  نـموده  وبه آ ن عشـق لا یـتـنائی دا شت، چـنا نچه درهـمه د یوا ن ا شعا ر ا و ا ز حکیم سخـن سنـا ئی غزنوی ، مـولا نای  ستـرگ بلخ و د یگرا ن یا د و تـقـید نـموده  و بد ـبا ل شا ن گا م  میـگذا رد، چنا نکه  در بخش اعـظم د یوا نها ی ا و " پیر رومی" ،" مـرشـد رومی " و" حضرت رومی" را بکا ر بـرده و ا ز ا بـیا ت مثـنوی شـریف نـقل قـول نـموده، ود ر جا ئی چنـین پـر سـوز صــدا  زده:

عـطا کـن شـور رومی ، سـوز خـسرو     عـطا  کـن صد ق و ا خلا ص سـنا ئی

چـنا ن  با  بـنـد گی د ر سـا خـتم  مـن      نگـیـر مـــر مـرا  بخـــشی  خــــدا ئی

در وصف حـضرت مـولا نا ی بـلخ  میـنویـسد:

با ز  بـر خـوا نـم  ز فـیـض پــیـر روم     د فـتــر سـر بـســتهء  ا سـرا ر عـلـوم

جا ن ا و ا ز شـعله هــا ســرما یه  دا ر      مـن  فــروغ  یک  نـفس مثـل شـرا ر

شـمع  سـوزا ن  تا خـت  بر پـروا نه ا م     با ده  شبـخون  ریخـت  بر پـیما نه ا م

پـــیـر  رومی  خـا ک  را ا کـسیر کـرد     ا ز غـبا رم   جـلوه هـا  تعـــمیـر کـرد

در جا ی دیگـری نـوشـت:

روی خـود  بـنـمود پــیـر حـق شـنا س     کـو بحــرف  پهـلوی  قــرآ ن نـوشت

     در ا دا مهء  تصوف و فـلسفه  ا قـبا ل بـیدا ر گر و روشنگر شده ا نـقلا ب فـرهـنگی میـخوا هـد، ا و ا نـقلا ب را غرض  سا خـتا ر مجد د جـوامع عـقب نگهدا شته شـدهء شـرق و تجـهیـز شا ن با عـلوم و تکـنا لوژی نویـن ضروری میـدا ند، آ نچه که جوا مع شرقی بخصوص ا سلا می در چـند قـرن آ خر ا ز آ ن عـمداً  بدور نگـهدا شـته شـد ند. ا و فـریا د میـزنـد که " ا ز خـوا ب گـرا ن، خوا ب گرا ن ، خوا ب گرا ن خـیز" که ا ین ا نـد یشه ا دا مـه مکتب سید جـما ل ا لد ین ا فـغا ن میـبا شد. ا و در تـحت شعاع " مـعلم شفـیق "،         "حـب ا لـمتـین " ، " عــروة ا لـوثـقی" ، " ضیا ا لـخا فـقـیـن "  با ســوز د ل مـیگـوید:

د مـا  د م   نـقـشها ی  تا زه  ریــــزد     بـیک  صورت  قـرا ر زنـد گی  نیـست

گـرا مـروز تـو تـصویـر دوش ا ست     بــخا ک  تـو  شـــرا ر  زنـد گی  نیـست

     سـید ا فـغا ن را د مـرد بزرگ و ا نـقلا بی مشــعلی را  د ر چهل سا ل عـمر گـرا نـبها یش ا فـروخـت که سـه  قـا رهء  آ سیا ، ا روپا و ا فـریـقا  را  مـنور سا خت. بـقول عـلا مه محـمود طـرزی، سـید ا فـغا ن " یک  معد ن عـرفا ن بود،هـرکسی بـقدر ا ستـعدا د  آ لا ت  و ا د وا ت حـوا س د مـا غـیهء  خـود ا ز آ ن مـعد ن  به ا ستخراج  فـضا ئـل  کا مـیا ب مـیآ مد..." چـو ن

سـید د ر د ورا ن ا قـا مـت  درهـند به نـوشتـن رسا لهء ( رد عـلی دهریـن) و دها مـقا له در جرا ید چون " معلم شفـیق " ،" سیـد الا خـبا ر " و " مفرح ا لـقلوب "  و کـنفرا نسها ی مـتعد د نـقش سا زنـده ا شرا  برا ی آ زا دیخوا ها ن هـند با زی نـمود، و همچنا ن ا قبا ل در دوره تحصیل در بـریـتا نـیه و ا لـما ن هـم به آ ثا ر و ا ند یشه ها ی  سید ومکـتبـیا ن ا و آ شنا شد که خوا هی نـخوا هی ا قـبا ل هم ا زین " معد ن عـرفا ن" به ا ستـخراج  فضا ئل پردا خـته ا ست. بقول مـعـروف سید ا فـغا ن ره را  گشود وا ما ا قـبا ل آ نرا  هــموا ر نـمود.

ا قبا ل در ا دا مه راه  و مکـتب سیـد ( آ زا دی ، آ گا هی و د مـوکـرا سی ) میخواهـد که د ر مجموع  د یـوا نها ی ا و دریـن مـورد  گـفـتـنی هـا ی  دا رد که خا رج ا ز مبحث ا مروزی ما مــیـبا شــد.

ا قــبا ل  شنا سا ن هـمه نـظر مشترک دا رند که سا لها ی (1914 ـ 1915 م )      " سا ل ولا د ت  مجدد" ا وسـت که مصا د ف  میـبا شـد بدورا ن نشرا ت بیدا ر گـرا نه و ا نـقلا بی " سراج ا لا خـبا ر ا فـغا نیه"  که یکی ا ز عـمده ترین ا رگا ن نشرا تی آ زا دی خـوا هـا ن آ سیای مـرکـزی به حسا ب میرفـت، مضا مین  و مقالا ت آ ن  جـریـده درهـند ، مصر ،ا یرا ن و تـرکـیه ا قـتبا س و دوبا ره چا پ میگـرد ید، که با عـث لرزا ن شد ن  پا یه های کا خ ا ستـعـما ر گرا ن میشـد در هـمین را بـطه  ورود و تـوزیع آ ن درهـند مــنوع   و د ر آ سـیا ی  مـیـا نه  مـطا لعه کـنند گا ن آ ن  مجا زا ت و جـریــمه میشــد،

بـهما ن نحو  که  بیست و پنج  سا ل  قـبل ا زآ ن ورود و تـوزیـع " عـروة ا لوثـقی"  د رمصر،

 هـند و تـرکـیه ممـنوع  ومجـا زا ت د ا شت. پس به صرا حت تا م گـفـته میـتوا نیم که در "ولا دت مجد د" ا قـبا ل " سـرا ج ا لا خـبا ر" نقش بـرا زندهء  دا شـت ،چـنا نچه وی بعد ا ز پـیروزی  قـیا م  آ زا دیـخش ملی ا فـغا نستا ن در دوره ا ما نـیه دیوا نی ا زا شعا ر  خود یعـنی" پـیا م مشرق" را ( پیشکش ا عـلیحضرت ا میر ا ما ن ا لله خا ن فـرمان روا ی دولت مستـقله ا فـغا نـستا ن خـلد ا لله  مــلکه و ا جلا له ) نمود که تا سال( 1958 م ) نه با ر تجـد ید چا پ شـد، در آ ن میـخوا نـیم که:

زند گی جـهد ا سـت ا ستـحقا ق نیست      جــــز به عــــلم ا نـفس و آ فا ق نیـست

گـــفـت  حکـمت  را خدا  خیـر کـثیـر      هـرکجا ا یـن خیـر را بیـنی ، با ز گـیر

     در عـشق لا یتـنها ئی به ا فغا نـستا ن نوشـت:

آ سیا یک پـیکرآ ب و گل ا ست      ملـت ا فـغا ن در آ ن پـیکـر دل ا سـت

ا ز  فــــسا د ا و فـسا د آ ســـیا        ا ز   گـــشا د   ا و   گــشا د  آ ســــیا

     ا عـلیحضرت ا ما ن ا لله غـا زی را مخا طـب سا خـته گـفـت:

ا ی  ا مــیر کا مــگا ر ا ی شـهریا ر     نـو جوا ن  و مثـل  پـیــرا ن  پخـته کا ر

چـشم  تو ا ز پـرد گـیها محـرم ا ست     د ل میا ن سیـنه ا ت  جا م  و جـم ا ست

عــزم  تو پا یـنده  چون کوهـسا ر تو     حــزم  تو  آ سـا ن  کـــنــد  د شـوا ر  تو

         هــمـت  تو چــون  خـیا ل مـن  بلـــند     ملــت  صـد  پا ره  را  شـیـــرا زه  بــند

هــد یه  ا ز شـاهـنشا هی  دا ری  بـسی

لـعـل  و یعـقـوت  گـرا ن  دا ری  بـسی

     د ر عــیـن  د یوا ن  و ا رتـبا ط ا قــبا ل ا بـیا تی  د یگــری هـم  د ر با ره  ا عــلـیحـضرت ا ما ن الله خا ن نـوشـته بـود  که ا یـرا نیـها ا ز د یوا نها ی ا قـبا ل چا پ ا یرا ن آ نـرا  حـذ ف  نمــوده ا ند  ولــی محـقـق و مـورخ  ستـرگ  و فــرزا نهء  ما جــنا ب عــزیـز ا لــد یـن وکـیلی پـوپـلــزا ئی آ نـرا  ا ز جــرا ید هــند سـرا غ   نـمود نـد کـه چـنـیـن  ا سـت:

تا ز صد یـقا ن ا یـن ا مـت شـوی               بهـر د ین ســــرمـا یه قـوت شـوی

با د  هـمیــــشه  به  فـــر شـــــهی               بــنــده   د رگا ه  ا مــا ن  ا لـــهی

شـا ه  شجـا سـت و بـسا لـت پـنا ه               ســـا یه  حـــق غــا زی  ظـــل الله

را یــت ا قــبا ل   تـرا   بر جبـیـن              ا نا   فـتحـنا لک  فــتــــحاً   مبـیـن

ثـبـت  لـوا یـت ز قـریـب مجـیـب               نـصر مـن  ا لله  و فــتح   قــریــب

ا شـهـب  ا یــا م  بکا م   تـو  با د              خــطـبه   ا ســـلا م  بـــنا م   تـو با د

د ل   که  بـتــو  بــســته ا میــد ها            مــی  طـلــبـــد  رفــعـت  جـا ویـد ها

د یـن  نـبی ا ز سـر تـو زنـده  با د            د ولــت  تـو  دا ئـم  و  پا یـنــده  با د

زنــد گـی جهــد ا سـت  ا ستـحقا ق نیـست

جــز به عــلم ا نفــس و آ فـا ق  نیــــــست

     ا قـبا ل د ر  سا ل ( 1933 م )  سـفـری  به  ا فغا نـستا ن نـمود  و د ریـن را بـطه  د یـوا ن مکـملی  نـظم  نـموده  تحـت عـنوا ن " مسا فر " کـه  کــلاً  د ر ا رتــبا ط بـه  ا فــغا نــها  و ا فـغا نـستا ن میــبا شـد. با شــرفــیا بـی به خــرقــه  مـبا رکــه در قــند هــا ر گـفـت:

سیـنا ا سـت  که  فـا را ن  ا سـت؟  یا رب چـه مقا م ا سـت ا یـن؟ 

                   هــر  زره   خـا ک   مـن   چشـمی  ا سـت   تـما شــــــــا  مسـت

خـــــــــــر قـــــــــه  آ ن  "  بــــــــرزخ  لا یــبـــــــغـــــــیا ن"* 

                    د یـد  مــش       د ر     نـــکـــته     "  لــی   خــر قـــتا ن "**

                    د یــن      ا  و       آ ئـیـن          ا و         تـفــــســـیــر      کل   

 د ر       جـبـیـن     ا و        خــط            تـقد یـر            کل

     د رغـزنی  به مـزا رحکـیم  سخـن  حضرت ا بو لـمجد مجــد ود  سـنا ئی غــزنـوی ( رح ) ا شکـریـزا ن صد ا  زد:

ا ی   حکـیم  غـیــب ا مــا م عا رفا ن!        پـخـته  ا ز فـیـض تـو خا م عا رفا ن

آ نـچه د ر پــرده غــیب ا سـت  گـوی         بـو کـه آ ب  رفــته  با ز ا یــد  بجــو

     ا ز زبا ن حـضرت  سـنا ئی  ا یـنگـونه  جـوا ب  نوشـت:

با ش   تا  بـیــــنی   بــــها ر   د یگــری     ا ز  بـها ر پا ستــــا ن   رنگیـنـتری

هــر زما ن   تـد بــیر هـا  دا رد   رقـیـب     تا نگــیری  ا ز بها ر خـود  نصیـب

     ا قـبا ل بـر مـزا ر سـلطا ن یـمیـن  ا لــد وله  محـمود غــزنـوی  ســرود:

خـیـزد ا ز د ل  نا له هــا  بی ا ختـیا ر     آ ه  آ ن  شـهری  که  ا یـنجا  بود پا ر

آ ن  د یا رو کا خ  کو، ویرا نه ا یـست     آ ن  شکـوه  وفـا ل فـر ا فـسا نه ا یست

     ********************************************************

     * ـ " بـرزخ لا یـبغـیا ن "  تلـمیح  به آ یـه مبا رکه  سـورهء  رحـمن  میـبا شد.

   ** ـ " لی خـرقـتا ن ا لـفـقر و ا لجـها د "  ا شـا ره به حـد یـث  شـریـف ا سـت.

گـنــبدی، د ر طوا ف ا و چـرخ  بـریـن      تـربـت  سـلطا ن  محـمود ا ست ا یـن

آ نکه چـون  کود ک  لـب ا ز کـوثر بشست     گـفت در گـهوا ره  نا م  ا و نخـست

بـرق   سـوزا ن   تــیغ   بی  زنـها ر ا و

د شــت  و د ر لــرزنـده  ا ز یـلـغا ر ا و

     ا عـلیـحضرت ا حـمد شاه  با با  را " آ بـروی هـند و چیـن و روم  و شـا م"  د ا نـسته و ا ز قـو ل وی  نو شــت:

قـوت  ا فـرنگ ا ز عـلم  و فـن ا ســت      ا ز هـمین آ تـش چـرا غ  روشـن ا ست

        حکـمت ا ز قـطع  و بـرید جا مه نیـست      ما نـع عــلم  و هــنــر عــما مـه  نیـست

        عـلم و فـن را ا ی جوا ن شـوخ  و شنگ     مغــز  میــبا ید ، نـی  مـلـبوس   فـرنگ

         ا نـدریـن  ره جـز نـگه، مطلـوب نیست     ا یـن  کـله  یا  آ ن  کـله  مطـلوب نیـست

فـکــر چا لا کــی ا گـر دا ری ، بـس ا ست

طــبع  درا کـی  ا گــر  دا ری بـس ا ســت

     ا قـبا ل لا هـوری بر آ را مگا ه  محمد نا در خا ن به عـنوا ن ( بحضور ا عـلیحضرت شهـید) کا بل  را  با عـشق و چنـیـن  عـا شـقا نه  تـوصیف  میـنما یـد

         شـهــر کا بل  خـــطه  جـنـــت   نـظــــیـر      آ ب  حیـوا ن ا ز رگ  تا کـش بگـیر

  چـشم  صا ئـب ا ز سـوا د ش ســرمه چـین     روشن و پا یــنده  با د آ ن سـر زمین

محـمد با بـر ا مپـرا طـور مغـولی هـند را  ا قـبا ل مخا طـب  نـموده گـفت:

خــوشا  نـصیب  کـه  خا ک  تو آ را مـید  ا یـنجا

که ا ین سـر زمیـن ز طلسم  فـرنگ آ زا د ا ست

هــزا ر  مـرتـبه   کا بل   نکـوتـر ا ز  د لی ا ست

  " که ا یـن عـجــوزه عـروس هـزا ر دا ما د ا ست"

     ا قـــبا ل ا ز ا شـعا ر مـبا رز ستـرگ  خوشـحا ل خا ن خـتک هـم نـقل  قـو لـها ی دا رد که نشا ن دهـنده آ شـنا ئی ا و به د یوا ن حـما سی و مـملو ا ز غـنا ی ا د بی خوشـحا ل خا ن ا ست چـنا چه  در وصف ا و گـفـته  بـود:

خـوش سـرود آ ن شـا عـر ا فـغا ن شـنا س     آ نکه  بیـــنــد با ز گـویـد  بــیـهرا س

        آ ن  حکـــیم    ملـــــــت  ا فــغـــا  نـــیا  ن     آ  ن    طـبـیــب   عـلـــت  ا فــغا نـیا ن

 

          علا مه ا قـبا ل در آ غـا ز مثـنوی مسا فــرگـفـت:

سـر زمیـنی  کـبک ا و شا هـین مـزا ج     آ هـوی ا و گـیرد ا ز شـیرا ن خــراج

د ر فـضا یـش جـره  با زا ن تـیز چـنگ    لــرزه بـر تـن ا ز نهـیـب شا ن پـلـنگ

          لـیـک ا ز بی مـــرکـزی آ شـفـــته  روز    بی  نـظا م  و نا تـما م  و نـیــم  ســـوز

          فـر با زا ن  نیـست  د ر  پـروا ز  شا ن    ا ز تــذ روا ن پـست تـر پـروا ز شـا ن

          آ ه  قــــومی  بــی  تـب  تا ب حـــــیا ت     روز  گا رش بی نصیـب ا ز وا ردا ت

          آ ن  یکی ا نـد ر سـجـود، ا ین د ر قــیا م     کا ر و با رش چـون صـلا ة  بی ا ما م

ریـز ریـز ا ز سنگ ا و میـنای ا و

آ ه  ا ز  ا مـروز  بی  فــرد ای  ا و

     وی شعـر پرمفهـومـی  تحـت عـنوا ن ( خـطا ب به  ا قـوا م سـرحـد) دا رد که چنیـن ا ست:

         ا ی  زخـود  پـوشیـده  خـود را با ز یا ب !     د ر مسلـما نی حرا م ا ست  ا یـن حجا ب

         رمـز  د ین  مصطـفی  دا نی  که چیـست      فا ش د ید ن خـویـشرا  شـا هـنشا ئی ا ست

چـیـست د یـن؟  دریا فـتن ا سرا ر خویـش

زنـد گی  مـرگ ا سـت بی د یدا ر خـویش

     عـنوا نی ( اعـلیحضرت محـمد ظا هر شا ه ا یذه ا لله  بـنصره) غـزلی دا رد که د ر قسمـتی ا ز آ ن آ مـده ا سـت:

           بـرگ  و سا ز ما  کـتا ب و حکـمت ا ست       ا یـن  د و  ا عـتـــبا ر  ملـــت  ا ست

          آ ن  فـتـــوحا ت  جـها ن  ذ وق  و شــــوق       ا یـن  فـتوحا ت   جها ن  تحـت  فـوق

          هــــــر د و ا نـــعا م  خـــدا ی  لا یــــزا ل      مومنا ن را آ ن جما ل ا سـت ا یـن جلال

          حکـمت  ا شــیاء  فـــرنگــــیـزا د  نیـست        ا صل  ا و جــز لـذ ت ا یـجا د  نیـست

           نـیک ا گـر بیـنی مسلـمان  زا ده  ا ســت        ا ین گـوهر ا زد سـت ما ا فـتا ده ا سـت

           چـون عـــرب ا نـد ر ا روپا  پـر گـــشا د        عـلم  و حکــمت را  بـنا  د یگـر نـهـا د

           دا نه  آ ن   صــحرا  نـشـــیـنا ن کا شـتـند        حا صلـش  ا فـــرنگـــیا ن  بـردا شـتـند

ا یــن  پــری ا ز شـیــشه ا سـلا ف  ما سـت

با ز صید ش کـن  که ا و ا ز  قـا ف ما ست

     بروز ا ول  ثـور 1317(21 ا پـریل 1938) ا یـن  مشـعل  فـروزا ن  جا معه  ا سـلا می  و نیـمقا ره هــند، فـیلسوف و شـاعـر ستـرگ زبا ن و ا د ب  د ری وفـا ت  نـمود. سـنگ مـر مـر ا فـغا نی  که  زینـت ا فـزای  آ را مگاه  ا بـدی ا وسـت  نـشا نهء عـشـق  و عــــلا قـهء  مــرد م

 ا فـغا نـستا ن بـوی میـبا شـد. در پا یا ن سـخـن پـــیا می ا ز ا قــــبا ل لاهـوری به ما ا فـغا نـها د ا رم که چنـیـن ا سـت:

پـیام ا قـبا ل به جوا نا ن ا فـغا ن

چـون چـراغ  لا له  سـوزم  د ر خـیا با ن  شــما

ای  جـوا نا ن  عــجم  جا ن  مـن و جا ن   شــما

غــوطه هـا  زد  د ر  ضـمیـر زند گی ا ند یشه ا م

تا   بد سـت آ ورده  ا م  ا فـکا ر  پـنها ن   شــما

مهـرو مه د ید م نگا هـم بـر ترا ز پروین گذ شـت

ریخـــتـم  طـرح  حـرم  د ر کا فـرستا ن( 1 ) شـما

فکـر ر نگـینم  کـند  نـذ ر تـهی  د سـتا ن شــرق

پا رهء  لعـلی کــه دا رم ا ز بد خـشا ن شــما (2 )

میـرسد  مـردی که  زنجـیـر غـلا مـا ن   بشکــنـد

د یـده ا م  ا ز  روزن  د یـوا ر  زنــدا ن شـــــما

حـلقه  گـرد مـن زنـید ای پیکرا ن آ ب و گـل(3 )

آ تـشی  د ر سـیـنه  دا رم  ا ز نـیا کا ن شـما (4)

 

  ا ز ا حـسا ن لـمر

 

     ******************************************************

 

    1 ـ نـورسـتا ن ا مروزی ما را تا ا وا خـر قـرن نـزدهـم به کا فـرستا ن شـهـرت دا شت.

 

    2 ـ چون لعل بد خشا ن ما شـهرت بیـن ا لمللی تـقریـبا ً پـنجهزا ر سا له دا رد بـنا عاً ا قـبا ل  سنـائی ها ، مـولـوی ها و جـما ل ا لـد یـن  ها ی ا فـــغا نستا ن را به لــعـل بدخشا ن آ ن تـشــبه نـموده ا ست.

 

    3 ـ ا شا ره به بیت ( آ سیا یک پیکرآ ب و گل ا ست   ملت ا فـغا ن در آ ن پیکر دل ا ست).

 

    4 ـ بـر ا صل بعضی روا یا ت ا جدا د ا قبا ل ا ز ا ها لی ( پغـما ن ) ولا یت کا بل میبا شند